PROJEKTI ARHEOLOŠKOG INSTITUTA U 2000. GODINI

PRAISTORIJA

Danas Institut pretežno radi u saradnji sa matičnim muzejima, na nekoliko lokaliteta i to u okolini Paraćina - neolitsko naselje Slatina, i Čačka - nekropola bronzanog i gvozdenog doba u Mojsinju, dok se nastavljaju i radovi na Dunavu na prostoru od Kladova do Negotina.

ANTIKA

Institut (u saradnji sa različitim institucijama) nastavlja da radi na većini lokaliteta na kojima je do sada radio. U prvom redu nastavljaju se istraživanja velikih gradskih centara, Sirmium (današnja Sremska Mitrovica), Naissus (Niš) sa obližnjom Medijanom, Viminacivm (Kostolac kod Požarevca) i Singidunum (Beograd), i carskih dvorsko-memorijalnih kompleksa na Gamzigradu (Romuliana) i na Šarkamenu kod Negotina. Od velikih utvrdenja nastavice se radovi na Pontesu (Kostol kod Kladova) i Timacum minusu (Ravna kod Knjaževca). U okviru ranovizantijske epohe nastavice se dalja istraživanja Caričinog grada (pretpostavljena Ivstiniana Prima) i Gradine na Jelici kod Čačka. Pored terenskoh radova, Institut je od 1998. godine posebnu pažnju posvetio objavljivanju do sada istraživanih antičkih, ranovizantijskih i arheometalurških lokaliteta, u okviru posebnih monografija ili u okviru serije časopisa posvećenih velikim nalazištima cija višedecenijska istraživanja se kontinuirano nastavljaju i tokom sledecih godina. Pored postojećih, kao što su Sirmium, Viminacium, Caričin Grad, Singidunum, planirano je pokretanje još nekoliko časopisa. Očekujemo da se pojave i prvi brojevi serija Naissus i Kosmaj (preliminarni naziv).

SREDNJI VEK

Terenska istraživanja na srednjovekovnim lokaliteta odvijaju se smanjenim intenzitetom. U toku je višegodišnji projekt istraživanja Beogradske tvrdave. Znacajni rezultati se ocekuju od iskopavanja utvrdenja u Vrsenicama koja mogu dati odgovore na neka od pitanja iz arheologije ranosrednjovekove Srbije, dok poseban segment predstavljaju istraživanja srednjovekovog Gamzigrada (Romuliana). Nastavljaju se i sistematska istraživanja manastira Studenica.

U neposrednoj buducnosti planirana su istraživanja srednjovekovnog Braniceva i Morave na mestu antickog Marguma, gde se ocekuju posebno znacajni rezultati o osnivanju prvih ranosrednjovekovnih naseobina na ovom podrucju.

U okviru rada na srednjovekovnoj arheologiji akcenat je dat na izucavanje grade i publikovanje rezultata ranijih istraživanja. U toku je dovršetak monografije o istraživanjima tvrdave Ras, utvrdenja u Stalacu i prikupljanje grade za izucavanje vizantijskog importa na teritoriji Srbije. U pripremi je za štampu i studija o novcu srednjevekovne Srbije.

ARHEOMETALURGIJA

Pored nastavka radova na lokalitetu Zajacak, Kremici na zapadnom Kopaoniku, u okviru arheometalurških istraživanja poseban znacaj ima, posle dužeg prekida, nastavak istraživanja Demessusa (ili Demessuma), upravnog, administrativnog i odbrambenog centra kosmajskog antickog rudarskog revira. U kontekstu daljih istraživanja Timacum minusa (Ravna kod Knjaževca) posebna pažnja ce se posvetiti i znacaju ovog utvrdenja sa rudarsko-metalurškog aspekta, s obzirom na obim i znacaj rimskih rudnika u timockom basenu.

BEOGRADSKA TVRĐAVA I ĐERDAP II

Pored posebno navedenih projekata iz praistorije, antike i srednjeg veka, postoje i dva projekta u okviru kojih su ravnopravno zastupljena istraživanja iz praistorijske, anticke i srednjovekovne epohe – ĐERDAP II, i anticke i srdenjovekovne epohe – BEOGRADSKA TVRĐAVA, u okviru kojih ce se raditi i tokom sledecih godina.

ĐERDAP II

Projekat je zapocet 1979. godine u okviru plana izgradnje nove hidroelektrane Đerdap II. U okviru njega vršena su sistematska istraživanja lokaliteta na prostoru koji je stvaranjem akumulacionog jezera, bio predviden za potapanje. U pitanju je bio prostor izmedu HE Đerdap I koja je izgradena na Karatašu (Diana), kod Kladova, i Kusjaka, odnosno Prahova (Aquae) kod Negotina, na kome je istraženo oko 30 lokaliteta, koji su danas najvecim delom potopljeni. Projekat arheoloških istraživanja nastavljen je i po završetku izgradnje i puštanja u rad hidroenergetskog sistema 1995. godine. Pored dva znacajna anticka kastruma u blizini Kladova, koja vecim delom nisu bila ugrožena vodom akumulacionog jezera Statio Cataractarum Diana (Karataš) i Pontes kod Kostola (tri stuba Trajanovog mosta preko Dunava su bila obuhvacena buducom vodom akumulacionog jezera, pa je oko njih izgraden zagat, koji ih štiti od njegove vode), i koja se sistematski istražuju i dalje, nastavice se sa istraživanjima praistorijskih, antickih i sednjovekovnih lokaliteta koji se nalaze na današnjoj obali Dunava. Pored Instituta u realizaciji projekta ucestvuju i Narodni muzej iz Beograda i Odeljenje za arheologiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.

U okviru ovog projekta, posle dužeg prekida, planiran je i nastavak izlaženja serije Đerdapske sveske-Cahiers des Portes de Fer (Vol. V). U okviru nje, kao i istoimene serije monografija, objavljivace se, kao i do sada, rezultati istraživanja iz svih registrovanih epoha- praistorije, antike, rane vizantije i srednjeg veka.

BEOGRADSKA TVRĐAVA

Beogradska tvrdava predstavlja kompleksan arheološki lokalitet sa ostacima antickog Singidunuma (pre svega, legijskog kastruma sagradenog tokom I veka), srednjovekovnog naselja i utvrdenja iz razdoblja od 9. do pocetka 16. veka i bastione artiljerijske fortifikacije 17. i 18. veka. Sistematska arheološka istraživanja na ovom prostoru Institut vrši od 1976. godine u okviru posebnog Naucno-istraživackog projekta za Beogradsku tvrdavu, sa pratecim dokumentacionim centrom. U okviru ovog projekta Institut je 1997. godine izdao prvi broj novopokrenute serije Singidunum, u kojoj ce se objavljivati nalazi i rezultati istraživanja, ciji poceci, u okviru antickog Singidunuma, datiraju još od pre 100 godina. Drugi broj ove serije je u pripremi i njegovo izlaženje se planira za kraj ili pocetak sledece (2001) godine.